كرده‌اند كه جنايت نكرده‌اند ؟ و آن كس كه جنايت قتل كرده است بر وى چيزى از ديت واجب نيست ؟ جواب آنست كه كار خون در شرع بنا بر احتياط تمام است ، و در خون آن احتياط كرده‌اند كه در چيزى ديگر نكرده‌اند . نه بينى كه قسامت « 1 » در خون رود ، و در هيچ حكم ديگر نرود ، و متلفات را در شرع ضمان بيك چيز كنند مگر خون ، كه آن را ضمان كنند به دو چيز : كفّارت و ديت ، پس به حكم احتياط اين ديت بر عاقله واجب كردند ، تا به آن نرسد كه خونها بىبها ماند ، و هدر شود . و وجه اين سخن آنست كه غازيان و سلاحداران را عادت رفته است كه پيوسته آن را استعمال ميكنند ، و بسيار افتد كه آزمايش خويشتن را به آن بازى كنند ، و بسيار افتد خطا در آن ، چنان كه احتراز كردن از آن دشخوار باشد ، اگر هر كسى كه خطايى از دست وى بيايد ، درين كار بر وى ديتى تمام واجب شدى ، اجحافى بودى در حقّ وى ، و عاقبت آن بودى كه مال وى بنماندى و خون آن كشته هدر شدى . پس بر عاقله واجب كردند هر يكى را اندكى مال ، چنان كه در آن اجحافى نبود ، و عاقبت آن اهدار الدّم نباشد و نيز عاقله ورثهء قتيل‌اند ، آن گه كه ذووا الفرض نباشند ، چون از وى ميراث ميگيرند ، روا باشد كه اندر قتل خطا ديت از بهر وى بدهند . معنى ديگر : اگر ديت خطا هم بر قاتل واجب كردندى ، بعد از آنكه استعمال آلت حرب لا بدّ است ، و احتراز از قتل و جرح دشخوار ، غازيان و جنگيان از آن تقاعد نمودنديد « 2 » ، و استعمال نكردنديد « 3 » ، و بوقت حاجت بد دل بودنديد « 4 » . و آن گه خلل در اسلام راه برديد « 5 » و مردم از اعزاز دين اسلام و اعلاء كلمهء حق باز ماندنديد « 6 » .

--> ( 1 ) - القسامة بالفتح ، و هى الايمان تقسم على اولياء القتيل اذا ادعوا الدم ( مجمع ) ( 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ) - نسخهء ج : نمودندى ، نكردندى ، بودندى ، راه بردى ، بازماندندى . )